قیچی کاری]

مقدمه: قیچی کاری یکی از فرایندهای برشکاری مکانیکی است. به وسیله قیچی می توان انواع ورقها، میله ها و شمشها را برید. عمل برش به وسیله قیچی شبیه برشکاری با قلم است؛ با این تفاوت که در قیچیکاری تیغه ها که در طرفین قطعه قرار گرفته اند، به وسیله نیروی دست یا ماشین از کنار هم عبور داده می شوند و عمل برش انجام می پذیرد.

تعریف: برشکاری به وسیله قیچی (قیچی کردن) عبارت است از بریدن یا قطع کردن بدون براده برداری به وسیله دو تیغه بُرنده گوه ای شکل که مخالف جهت یکدیگر حرکت می کنند و از کنار یکدیگر می گذرند.

لقّی بین تیغه ها: هنگام برشکاری با قیچی معمولاً باید بین دو تیغه قیچی مقداری فاصله وجود داشته باشد که در اصطلاح آن را «لقی» می گویند. این فاصله از سویی موجب می گردد که تیغه ها با هم اصطکاک نداشته باشند و از سوی دیگر، برشکاری را آسان می کند. لقی بین دو تیغه به ضخامت و جنس قطعه کار بستگی دارد که معمولاً آن را در حدود1/20 ضخامت قطعه کار در نظر می گیرند.

طبقه بندی انواع قیچی ها]

قیچی ها را از نظر قدرت برش و نوع کاربرد در صنعت به سه گروه طبقه بندی کرده اند. قیچیهای دستی، قیچیهای اهرمی و قیچیهای ماشینی (مکانیکی و هیدرولیکی) که به ترتیب به شرح هر یک می پردازیم.

قیچی های دستی]

از قیچی های دستی برای بریدن ورقهای فلزی نازک تا ضخامت 1.5 میلیمتر استفاده می شود. در ساختمان قیچیهای دستی، از قانون اهرمها برای تأمین نیروی برش و سهولت در عمل قیچیکاری استفاده شده است. قیچیهای دستی بر حسب کاربردشان در صنعت به شکلهای مختلف در دو گروه اصلی «چپ بر» و «راست بر» ساخته می شوند. تشخیص راست بر یا چپ بر بودن قیچیها، معمولاً به این ترتیب است که ابتدا قیچی را از پهلو به نحوی در مقابل دید قرار می دهند که نوک آن به سمت چپ باشد. حال اگر پخ برنده تیغه بالایی را بتوان دید، آن را قیچی راست بر و چنانچه پخ برنده تیغه پایین در معرض دید باشد، قیچی را چپ بر می نامند.

طبقه بندی قیچیهای دستی: قیچیهای دستی را چپ بر یا راست بر می سازند. ولی از نظر ساحتمان و کاربرد، این قیچیها در برشکاری ورقهای فلزی انواع گوناگون دارند:

الف- قیچیهای دستی با تیغه های پهن و صاف: برای برشهای مستقیم به کار می روند.

ب- قیچیهای دستی با تیغه های پهن و خمیده: برای ایجاد برش در محلهای زاویه دار که امکان برش با قیچی مستقیم نیست.

ج- قیچیهای دستی با یک تیغه پهن و یک تیغهٔ باریک: برای برشهای مستقیم طویل کاربرد دارند.

د- قیچیهای دستی با تیغه های باریک منحنی: برا برشهای فرم دار و دارای انحنا به کار می رود.

هـ- قیچیهای دستی با تیغه های صاف و باریک: برایایجاد برشهای داخلی مشتقیم و فرم دار مورد استفاده هستند.

و- قیچیهای دستی با یک تیغه دوبل و یک تیغه باریک: برای قطع کردن و ایجاد برشهای روی لوله های نازک مورد استفاده قرار می گیرند.

قیچی های اهرمی

با قیچی های اهرمی می توان ورقهای فلزی را با ضخامت های بیشتری برید. قیچیهای اهرمی دارای یک اهرم هستند و نقطه اتکای آنها در کناری قرار دارد (قانون اهرمهای نوع دوم).

قیچیهای اهرمی را معمولاً در سه نوع ساده، مرکب و ورق بر (وزنه ای)، ساخته اند که به شرح قیچی اهرمی ساده می پردازیم.

قیچی اهرمی ساده:

قیچیهای اهرمی ساده دارای یک تیغه ثابت و یک تیغه متحرک هستند. تیغه ثابت در پایین قرار دارد و از آن به عنوان تکیه گاه نیز استفاده می شود. تیغه متحرک که در بالا قرار دارد، عمل برش را از طریق یک اهرم دوبل انجام می دهد. طول تیغه های این نوع قیچی معمولاً بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیمتر و قدرت برش ان تا ضخامت ۵ میلیمتر است. در کنار بدنه قیچی ضامن نگهدارنده قابل تنظیمی در نظر گرفته اند که وظیفه افقی نگه داشتن قطعه کار را به عهده دارد. این قیچیها تنها برای بریدن ورقها و قطعات تخت به کار می روند و از آنها نمی توان برای بریدن مفتولها و شمشهای فرم دار استفاده کرد؛ زیرا این عمل به تیغه های آن صدمه می زند.

قیچی های ماشینی]

قیچی های ماشینی دارای انواع مختلفی هستند از جمله : 1- قیچی برقی انیورسال -2- قیچی های گیوتین -3- قیچی های گردبر ماشینی و ... که در ادامه به شرح برخی از آن ها می پردازیم.

تذکر 1 : قابل ذکر است که قیچی های گردبر در دو گروه دستی و ماشینی وجود دارند .

تذکر 2 : از دیگر انواع قیچی ها قیچی های نیبلر هستند که در 3 گروه دستی , میزی و ستونی وجود دارند .

قیچی گیوتین:

برای سرعت عمل بیشتر در بریدن ورقها مخصوصاً آنهائی که دارای طول زیادتری می باشند، از قیچی گیوتینی استفاده می شود. در این قیچی ها معمولاً تیغه پائینی ثابت بوده و به لبه میز قیچی سوار شده است. تیغه بالائی که بطور عمودی قابل حرکت می باشد نسبت به تیغه پائینی دارای زاویه ای از ۱ تا ۶ درجه بوده و می توان با عبور دادن آن از کنار تیغه ثابت (پائینی) عمل برش را انجام داد. این قیچی ها را در دو نوع دستی و یا ماشینی ساخته و برای تامین حرکت تیغه متحرک آنها ممکن است که از مکانیزم لنگ و یا فشار روغن (هیدرولیک) استفاده گردد.

اجزاء مهم قیچی های گیوتین:

در قیچی های گیوتین مکانیکی و هیدرولیکی به غیر از مکانیسم قدرت (محرّکه ها) که متفاوتند بقیه اجزاء مهم آنها تقریباً با هم مشابهند که باختصار بشرح آنها می پردازیم.

1- بدنه قیچی های گیوتین : بدنه قیچی های گیوتین را به 3 روش تهیه می کنند :

الف: از ورقهای فولادی غلطک کاری شده که پس از عملیات ماشین کاری با پیچ و مهره یا جوش مونتاژ می شوند.

ب: از قطعات ریخته شده تهیه می کنند.

ج: با ترکیبی از دو روش فوق از ورقهای فولادی و قطعات ریخته شده تهیه می شوند.

چون در حین برش اکثر بار وارده به یک قیچی بار انحرافی یا متحرک است و تنشهای پیچشی بوجود می آید بنابراین میز قیچی را مستحکم می سازند تا در مقابل نیروهای وارده مقاومت لازم را داشته باشد و نیز چون در لحظه برش ضربات سنگین بر بدنه قیچی وارد می آید لذا برای خنثی کردن آنها از متعادل کننده های فنری در گیوتینهای معمولی و از متعادل کننده های پنوماتیکی در گیوتین های بزرگ استفاده می شود.

۲- موتور قیچی گیوتین: مسیر انتقال قدرت در یک قیچی گیوتین از موتور آن شروع می شود . چون در کارهای مداوم و سرعتهای نسبتاً بالا زمان کوتاهی برای ذخیره انرژی بوسیله چرخ طیار وجود دارد و این امر فشار زیادی را به موتور وارد می سازد بنابراین قدرت موتور گیوتین باید از حد ظرفیت آن بیشتر باشد یعنی بایدقدرتی بیشتر از مقدار لازم داشته باشد.

۳- کلاچ: کلاچ مکانیسمی است که برای ارتباط و قطع ارتباط حرکتهای دورانی به کار می رود. در گیوتین از کلاچ برای شروع دوران میل لنگ استفاده می شود کلاچ در گیوتین چه از نوع مکانیکی و چه از نوع اصطکاکی باشد عامل ارتباط بین دنده محرک با چرخ طیار و یا میل لنگ است. کلاچ ها به دو دسته تقسیم می شوند:

الف- کلاچهای مکانیکی ب- کلاچهای دیسکی

الف- کلاچهای مکانیکی عبارتند از: پنینی سه فکی غلطکی که بیشتر در گیوتینهای مکانیکی مورد استفاده قرار می گیرند.

ب- کلاچهای دیسکی کلاچهای دیسکی بصورت هوائی (پنوماتیک) و روغنی (هیدرولیک) می باشند و در گیوتینهای هیدرولیکی بکار برده می شوند.

۴- نگهدارنده های ورق: برای برش صحیح و دقیق نگهداشتن ورق و همچنین تنظیم دقیق آن حایز اهمیت است بنابراین وجود نگهدارنده های ورق در گیوتین از وسایل ضروری بشمار می آید.

نقش نگهدارنده های ورق ثابت نگهداشتن ورق بر بستر (میز) قیچی گیوتین در لحظه برش است انجام این امر به نیروی زیادی نیاز دارد، چنانچه ورق بعلت عدم نیروی کافی جهت نگهداری آن از محل خود حرکت کند طبعاً برش صحیح صورت نخواهد گرفت. مضافاً وقتیکه تیغه بالائی قیچی با ورق تماس حاصل می کند نیروی کشنده بسیار قوی ای به اثر اهرم ضربه زدن قیچی اضافه می شود در این حال وسیله نگهدارنده باید آنقدر استقامت داشته باشد تا در برابر نیروها از خود مقاومت نشان دهد برای این منظور نگهدارنده هائیکه بکار برده می شوند از فنرها و یا از عمل مکانیکی بادامکها و اهرمها و یا نیروی هیدرولیکی سیلندرهای هوا و یا ترکیبی از هر یک از آنها می باشند وسائل نگهدارنده معمولاً برای قدرتهای بیش از آنچه مورد نظر است طراحی و ساخته می شوند.

۵- تیغه های قیچی گیوتین: جنس تیغه های گیوتین را از فولادهای کرم دار تهیه می کنند چون نیروی فوق العاده زیادی به لبه های برنده تیغه وارد می شود بنابراین وجود کوچکترین نقص در ساختمان متالوژیکی تیغه و یا کوچکترین کمبود در نحوه عملیات حرارتی آن و یا سنگ زدن تیغه موجب وارد آمدن آسیب شدید و یا حداقل فرسایش سریع تیغه شده و کار برش را غیر مطلوب می سازد. در نگهداری تیغه ها باید توجه لازم به عمل آید و چنانچه تیغه ها پس از مدتی کند شدند باید به وسیله افراد متخصص و ماهر با ماشین سنگ دقیق نسبت به تیز کردن آنها اقدام شود در غیر این صورت کندی تیغه ها اضافه بر بوجود آوردن لبه های بریده و یا شکسته در ورق بریده شده موجب آن می شود که در ورق بریده شده پلیسه های زیادی بوجود آید و همچنین موجب فرسایش زیاد راهنماهای ضربه زن می شود تیغه های کند احتمالاً ممکن است موجب آسیب رساندن به بدنه قیچی هم گردند.

نحوه کار و کاربرد قیچی های گیوتین (مکانیکی):

این نوع قیچی ها برای بریدن ورق های فلزی تا ضخامت ۳۰ میلیمتر استفاده می شوند. نحوه کار این قیچی ها بدین صورت است که پس از روشن کردن دستگاه و براه انداختن الکترو موتور با فشار آوردن روی پدال کلاچ دستگاه عمل نموده و نیروی الکترو موتور به وسیله واسطه هایی به میل لنگ یا بادامکهای قیچی منتقل می شود و حرکت دورانی را به حرکت عمودی تبدیل می کند و در نتیجه موجب پائین آمدن کشوئی گیوتین که تیغه فوقانی روی ان نصب می باشد شده و با کمک تیغه پائین قیچی که همواره ثابت بوده و به میز بدنه دستگاه محکم شده است عمل برش بتدریج انجام می شود. بدیهی است چنانچه روی پدال بطور مستمر فشار وارد آید چون صفحه کلاچ آزاد نمی باشد و نیرو به میل لنگ یا بادامکها کماکان منتقل می شود کشوئی قیچی در هر رفت و برگشت عمل برش را انجام می دهد ولی در غیر این صورت هر مرتبه که به پدال فشار وارد آید عمل برش انجام می گیرد. برای اینکه در موقع برش ورق جابجا نشود بر روی کشوئی متحرک قیچی های گیوتین نگهدارنده هائی نصب گردیده که هم زمان با حرکت تیغه فوقانی به طرف تیغه پائین که برش انجام می شود ورق را با تمام قدرت نگهمیدارند این نگهدارنده ها دارای یک پیستون مستقل می باشند که با هوای فشرده (سیستم پنوماتیک) و یا روغن تحت فشار (سیستم هیدرولیک) عمل نگهداری ورق را در تمام طول خود تقسیم می کند.

قیچی های گرد بُر:

علاوه بر قیچیهای دستی که به وسیله آنها می توان ورقهای فلزی نازک را به صورت دایره برید، قیچیهای دیگری وجود دارند که با آنها ورقهای فلزی را تا ضخامت ۶ میلیمتر و به شعاعهای مختلف تا ۵۰ میلیمتر با توجه به نوع و قدرت ماشین می بُرند.

قیچیهای گرد بر را در گروههای دستی و ماشینی طراحی می کنند و می سازند. در گروه دستی انواع مختلفی وجود دارد.

نیروی محرکه در قیچیهای گرد بر دستی: با به گردش درآوردن چرخ مدوری که روی ماشین تعبیه شده است، نیروی محرکه در قیچی گردبر دستی تامین می شود. با انتقال این نیرو توسط واسطه های مکانیکی به محورها، تیغه ها در جهت مخالف یکدیگر می چرخند و در نتیجه، برشکاری انجام می شود.

در نوع قیچی گردبر ماشینی، نیروی محرکه انرژی الکتریسیته است که این انرژی پس از تبدیل به انرزی مکانیکی، محورهای قیچی را در جهت مخالف به حرکت در می آورد و در نتیجه تیغه های قیچی را که روی محور نصب شده اند، می چرخاند.

اصول کار قیچی گرد بر: همان طور که اشاره کردیم، دو محوری، که تیغه های قیچی به آنها بسته شده است، با اعمال نیرو، مخالف جهت یکدیگر می چرخند (خواه نیروی اعمال شده دستی یا برقی باشد). چرخش تیغه ها در جهت مخالف موجب کشیدن ورق می شود و با تنظیم فاصله تیغه ها نسبت به ضخامت ورق، در چند مرحله عمل برش به صورت دایره انجام می گیرد.

تیغه های قیچی گرد بر: ابزار برش قیچیهای گرد بر را تیغه های گرد آنها تشکیل می دهد. هر تیغه روی یک محور بسته می شود که وضعیت قرارگیری آنها نسبت به هم متناسب با ضخامت ورق مورد برش متفاوت است. در زیر به شرح حالتهای مختلف آنها می پردازیم:

تیغه های استوانه ای: تیغه های استوانه ای که قطر آنها ۵۰ تا ۱۱۰ میلیمتر است، روی قیچیهای گرد بر که دارای محورهای موازی هستند، نصب می شوند. ظرفیت برش این تیغه ها برای فولادهای کم کربن تا ضخامت ۴ میلیمتر است.

تیغه های مخروطی: تیغه های مخروطی روی قیچیهای گرد بر با محورهای مایل نصب می شوند. این نوع قیچیهای گرد بر معمولاً ورقهای فلزی را بدون تغییر فرم سطحی به صورت دایره می برند و ظرفیت برش تیغه های آنها نیز برای فولادهای کم کربن تا ۴ میلیمتر است.

تیغه های مخصوص آجدار: نوع دیگری تیغه روی قیچیهای گرد بر نصب می شود که برای سهولت در برشکاری و اصطکاک بیشتر با ورق تیغه زیرین آن را آجدار می سازند تا ضمن برش موجب حرکت ورق به سمت جلو شود.

قیچی گرد بر: تیغه های این قیچی از دو مخروط ناقص تشکیل شده است که با حرکت گردشی خود حول دو محور جداگانه و در جهت مخالف یکدیگر، عمل برش را انجام می دهند. حرکت تیغه ها توسط دست و یا الکترو موتور از طریق چرخ دنده هائی بطور همزمان انجام می گیرد. با این نوع قیچی ها می توان برشهای مستقیم طویل و همچنین برشهای قوسدار را نیز انجام داد. در نوعی از این قیچی ها که برای برشهای طویل و مستقیم مورد استفاده قرار می گیرند، محور تیغه ها نسبت به یکدیگر موازی بوده و بکمک تکیه گاه آن می توان عرض مورد برش را تنظیم نمود. بدیهی است که عرض برش در این قیچی ها محدوده بوده ولی از نظر طول برش محدودیتی ندارند. در نوع دیگر این قیچی ها که برای برشهای قوسدار بکار می روند، زاویه محور تیغه ها نسبت به هم معمولاً ۴۵ درجه انتخاب می شود. برای آنکه بتوان بوسیله آنها قطعات دایره ای را بدون نیاز به خط کشی برید در روی آنها کمانی وجود دارد که در روی آن نیز دو مرغک سوار شده است. بوسیله این مرغکها می توان مرکز دایره مورد نظر را تثبیت کرده و با تنظیم فاصله آن با تیغه ها، شعاع برش مورد لزوم را بدست آورد. برای برشهای منحنی و یا ترکیبی لازم است که ابتدا مسیر برش را خط کشی کرده و سپس با هدایت قطعه کار از بین تیغه ها بکمک دست، اقدام به بریدن آنها کرد.

خمکاری:[ویرایش]

در انواع کارهای ورقکاری به موارد زیادی برخورد می کنیم که برای تأمین فرم مورد نظر، افزایش مقاومت در مقابل خمش، جلوگیری از آسیب به دست، ایجاد اتصال و غیره نیاز به خمکاری وجود دارد. وسایل و ماشین آلاتی که برای این منظور بکار می روند متنوع بوده و با هر کدام خم های معینی را می توان بوجود آورد.

دستگاه خم کن دستی[ویرایش]

این دستگاه برای خم های گوشه دار و آنهائی که دارای انحناء محدودی می باشند بکار می رود.

این دستگاه دارای پایه ای است که فک زیرین بر روی آن سوار شده است. فک روئی بکمک مکانیزم پیچ و مهره قابل حرکت بوده و بوسیله آن می توان ورق را بین دو فک محکم نمود. فک دیگری بنام فک خم کننده وجود دارد که حول محوری بصورت شعاعی قابل حرکت بوده و بوسیله آن می توان ورقی را که قبلاً بین فکهای روئی و زیرین محکم شده است خم نمود. برای خنثی کردن نیروی وزن فک خم کننده، معمولاً در انتهای محور آن وزنه ای قرار دارد که به آن وزنه تعادل می گویند. در لبه فکهای سه گانه مذکور معمولاً تیغه هایی از جنس فولاد نصب گردیده است که قابل تعویض بوده و با تعویض آنها می توان خمهای مختلفی را بوجود آورد.

ظرفیت خم کاری در دستگاه خم کن دستی : با این نوع ماشین خمکن می توان ورقهای آهنی و فولاد کم کربن را تا ضخامت ۳ میلیمتر , ورقهای آلومینیوم و آلیاژهای آن را تا ضخامت ۶ میلیمتر و همچنین ورقهای مس و برنج را تا ضخامت ۵ میلیمتر خمکاری کرد.

ماشین خم کن برقی[ویرایش]

خمکنهای برقی: ماشینهای خمکن برقی نسبت به ماشینهای خمکن ساده دستی دارای کار آیی خوب و مؤثرتری هستند و به طول یک تا ۶ متر ساخته می شوند.

اجزای ماشینهای خمکن برقی:

1) موتور الکتریکی و جعبه دنده معکوس کننده دور؛

2) فک بالای دستگاه و وابسته های آن که حرکت خود را از الکترو موتوری که در قسمت پایه سمت راست نصب شده است، می گیرد؛

3) صفحه گردان و وابسته های آن که نیروی خود را برای خمکاری از الکترو موتور می گیرد؛

4) تجهیزات تبدیل و انتقال نیرو؛ این تجهیزات تبدیل نیرو و انتقال آن را به قسمتهای متحرک ماشین امکانپذیر می سازد و معمولاً در پایه های دستگاهها جاسازی می شوند؛

5) جعبه فرمان مجهز به کلیدهای روشن و خاموش موتور و کلید فرمان توقف دقیق تیغه ها به هنگام خمکاری که روی دستگاه نصب شده است.

تذکر :از جمله دستگاه های دیگری که برای خم کردن ورق های فلزی مورد استفاده قرار می گیرند دستگاه های پرس خم هستند از جمله دستگاه های پرس خم مکانیکی و دستگاه های پرس خم هیدرولیکی

چرخ حلبی سازی[ویرایش]

به کمک این دستگاه می توان در دیواره ظروف تو خالی و یا لوله ها و همچنین سطح ورقها، فرمهائی به منظور افزایش مقاومت در مقابل خمش، ایجاد اتصال و جلوگیری از آسیب به دست ایجاد کرد. این ماشین دارای دو محور موازی می باشد که در پیشانی هر یک از انها می توان قالبهای مدوری را بسته و با هدایت ورق از بین آنها فرم لازم را در قطعه مورد نظر ایجاد نمود. لازم به ذکر است که با بستن تیغه های مدوری (مشابه قیچی گرد بر) می توان برشهای مستقیم را نیز با آنها انجام داد. حرکت گردشی این دستگاهها بوسیله دست و یا با استفاده از الکترو موتور تأمین می گردد. ولی در هر حال بایستی قالبها با سرعت مساوی و در جهت عکس یکدیگر حرکت نمایند؛ تا بتوانند ورق را به سمت جلو هدایت نمایند. کارهائی که با این دستگاه می توان انجام داد متنوع می باشند، که از مهمترین آنها می توان مفتول پیچ کردن، رخ انداختن، فرنگی پیچ کردن و لبه زدن (خم کردن لبه با عرض کم) را نام برد.

I- مفتول پیچ کردن: برای آنکه لبه ظروف به دست آسیب نزده و علاوه بر شکل ظاهری بهتر، دارای مقاومت بیشتری نیز در مقابل تغییر فرم باشند، لبه آنها را لوله کرده و چنانچه بخواهند مقاومت آنها را باز هم افزایش دهند، در داخل آن از مفتول نیز استفاده می کنند. این عمل را در اصطلاح ورقکاری و حلبی سازی مفتول پیچ کردن گویند.

II- رخ انداختن: ایجاد فرورفتگی قوس دار در دیواره ظروف و یا سطح ورقها را رخ انداختن نامیده و از ان بمنظور افزایش مقاومت در مقابل تغییر فرم و خمش، سود می برند. این عمل را می توان بکمک چرخ حلبی سازی و یا بوسیله سندان و چکش مخصوصی که به ابزارهای ورقکاری تعلق دارند نیز انجام داد.

III- لبه زدن: برای ایجاد مقاومت در لبه قطعات و یا اتصال آنها به یکدیگر، گاهی اوقات لبه ورق را به مقدار مورد لزوم خم می کنند. این عمل را لبه زدن نامیده و ممکن است که با استفاده از چرخ حلبی سازی و یا بوسیله دست و با کمک چکش و قالب های زیر سری انجام گیرد. لازم به تذکر است که برای این منظور ماشینهای خاصی بنام ماشینهای لبه زنی وجود دارند.

IV- فرنگی پیچ کردن: خمکاری لبه های ورق، داخل یکدیگر قرار دادن و کوبیدن آنها بمنظور اتصال را فرنگی پیچ کردن گویند. این عمل برای اتصال ورقهای فولادی تا ضخامت ۵/۱ میلیمتر مناسب می باشد. از این اتصال که بر حسب نوع و مورد استفاده برای انوع گوناگونی می باشد، برای اتصال گوشه کانالها، بدنه لوله ها، کف و بدنه ظروف (منبع نفت، سطل آب، قوطی کنسرو و غیره) و نظایر آنها استفاده می شود. برای ایجاد خم های مربوط به این نوع اتصال می توان از چرخ حلبی سازی در طی مراحل مختلف و همچنین از دستگاههای مخصوصی که بهمین منظور ساخته شده اند استفاده نمود.

خمکاری:[ویرایش]

در انواع کارهای ورقکاری به موارد زیادی برخورد می کنیم که برای تأمین فرم مورد نظر، افزایش مقاومت در مقابل خمش، جلوگیری از آسیب به دست، ایجاد اتصال و غیره نیاز به خمکاری وجود دارد. وسایل و ماشین آلاتی که برای این منظور بکار می روند متنوع بوده و با هر کدام خم های معینی را می توان بوجود آورد.

دستگاه خم کن دستی[ویرایش]

این دستگاه برای خم های گوشه دار و آنهائی که دارای انحناء محدودی می باشند بکار می رود.

این دستگاه دارای پایه ای است که فک زیرین بر روی آن سوار شده است. فک روئی بکمک مکانیزم پیچ و مهره قابل حرکت بوده و بوسیله آن می توان ورق را بین دو فک محکم نمود. فک دیگری بنام فک خم کننده وجود دارد که حول محوری بصورت شعاعی قابل حرکت بوده و بوسیله آن می توان ورقی را که قبلاً بین فکهای روئی و زیرین محکم شده است خم نمود. برای خنثی کردن نیروی وزن فک خم کننده، معمولاً در انتهای محور آن وزنه ای قرار دارد که به آن وزنه تعادل می گویند. در لبه فکهای سه گانه مذکور معمولاً تیغه هایی از جنس فولاد نصب گردیده است که قابل تعویض بوده و با تعویض آنها می توان خمهای مختلفی را بوجود آورد.

ظرفیت خم کاری در دستگاه خم کن دستی : با این نوع ماشین خمکن می توان ورقهای آهنی و فولاد کم کربن را تا ضخامت ۳ میلیمتر , ورقهای آلومینیوم و آلیاژهای آن را تا ضخامت ۶ میلیمتر و همچنین ورقهای مس و برنج را تا ضخامت ۵ میلیمتر خمکاری کرد.

ماشین خم کن برقی[ویرایش]

خمکنهای برقی: ماشینهای خمکن برقی نسبت به ماشینهای خمکن ساده دستی دارای کار آیی خوب و مؤثرتری هستند و به طول یک تا ۶ متر ساخته می شوند.

اجزای ماشینهای خمکن برقی:

1) موتور الکتریکی و جعبه دنده معکوس کننده دور؛

2) فک بالای دستگاه و وابسته های آن که حرکت خود را از الکترو موتوری که در قسمت پایه سمت راست نصب شده است، می گیرد؛

3) صفحه گردان و وابسته های آن که نیروی خود را برای خمکاری از الکترو موتور می گیرد؛

4) تجهیزات تبدیل و انتقال نیرو؛ این تجهیزات تبدیل نیرو و انتقال آن را به قسمتهای متحرک ماشین امکانپذیر می سازد و معمولاً در پایه های دستگاهها جاسازی می شوند؛

5) جعبه فرمان مجهز به کلیدهای روشن و خاموش موتور و کلید فرمان توقف دقیق تیغه ها به هنگام خمکاری که روی دستگاه نصب شده است.

تذکر :از جمله دستگاه های دیگری که برای خم کردن ورق های فلزی مورد استفاده قرار می گیرند دستگاه های پرس خم هستند از جمله دستگاه های پرس خم مکانیکی و دستگاه های پرس خم هیدرولیکی

چرخ حلبی سازی[ویرایش]

به کمک این دستگاه می توان در دیواره ظروف تو خالی و یا لوله ها و همچنین سطح ورقها، فرمهائی به منظور افزایش مقاومت در مقابل خمش، ایجاد اتصال و جلوگیری از آسیب به دست ایجاد کرد. این ماشین دارای دو محور موازی می باشد که در پیشانی هر یک از انها می توان قالبهای مدوری را بسته و با هدایت ورق از بین آنها فرم لازم را در قطعه مورد نظر ایجاد نمود. لازم به ذکر است که با بستن تیغه های مدوری (مشابه قیچی گرد بر) می توان برشهای مستقیم را نیز با آنها انجام داد. حرکت گردشی این دستگاهها بوسیله دست و یا با استفاده از الکترو موتور تأمین می گردد. ولی در هر حال بایستی قالبها با سرعت مساوی و در جهت عکس یکدیگر حرکت نمایند؛ تا بتوانند ورق را به سمت جلو هدایت نمایند. کارهائی که با این دستگاه می توان انجام داد متنوع می باشند، که از مهمترین آنها می توان مفتول پیچ کردن، رخ انداختن، فرنگی پیچ کردن و لبه زدن (خم کردن لبه با عرض کم) را نام برد.

I- مفتول پیچ کردن: برای آنکه لبه ظروف به دست آسیب نزده و علاوه بر شکل ظاهری بهتر، دارای مقاومت بیشتری نیز در مقابل تغییر فرم باشند، لبه آنها را لوله کرده و چنانچه بخواهند مقاومت آنها را باز هم افزایش دهند، در داخل آن از مفتول نیز استفاده می کنند. این عمل را در اصطلاح ورقکاری و حلبی سازی مفتول پیچ کردن گویند.

II- رخ انداختن: ایجاد فرورفتگی قوس دار در دیواره ظروف و یا سطح ورقها را رخ انداختن نامیده و از ان بمنظور افزایش مقاومت در مقابل تغییر فرم و خمش، سود می برند. این عمل را می توان بکمک چرخ حلبی سازی و یا بوسیله سندان و چکش مخصوصی که به ابزارهای ورقکاری تعلق دارند نیز انجام داد.

III- لبه زدن: برای ایجاد مقاومت در لبه قطعات و یا اتصال آنها به یکدیگر، گاهی اوقات لبه ورق را به مقدار مورد لزوم خم می کنند. این عمل را لبه زدن نامیده و ممکن است که با استفاده از چرخ حلبی سازی و یا بوسیله دست و با کمک چکش و قالب های زیر سری انجام گیرد. لازم به تذکر است که برای این منظور ماشینهای خاصی بنام ماشینهای لبه زنی وجود دارند.

IV- فرنگی پیچ کردن: خمکاری لبه های ورق، داخل یکدیگر قرار دادن و کوبیدن آنها بمنظور اتصال را فرنگی پیچ کردن گویند. این عمل برای اتصال ورقهای فولادی تا ضخامت ۵/۱ میلیمتر مناسب می باشد. از این اتصال که بر حسب نوع و مورد استفاده برای انوع گوناگونی می باشد، برای اتصال گوشه کانالها، بدنه لوله ها، کف و بدنه ظروف (منبع نفت، سطل آب، قوطی کنسرو و غیره) و نظایر آنها استفاده می شود. برای ایجاد خم های مربوط به این نوع اتصال می توان از چرخ حلبی سازی در طی مراحل مختلف و همچنین از دستگاههای مخصوصی که بهمین منظور ساخته شده اند استفاده نمود.